ز زجاجه - ملا صدرا مىگويد زجاجه قلب عارف است . اين كلمهء مأخوذ از قرآن آيه نور است . زمان - يكى از مسائل مهم فلسفى كه مورد توجه و اختلاف فلاسفه است مسأله زمان است از اين قرار كه : بعضى از فلاسفه گفته‌اند زمان امرى است موهوم يعنى موجود به وجود وهمى . و بعضى منكر وجود زمان شده‌اند . بعضى گفته‌اند زمان عبارت از فلك الافلاك است - بعضى گويند زمان عبارت از مطلق حركت است - بعضى گويند حركت فلك الافلاك است - مشاهير فلاسفه گويند زمان مقدار حركت است و موجودى است غير قار الوجود و متقوم به حركت و حركت حامل آن است و بالأخره عده‌اى ديگر گويند زمان عبارت از آنات متتاليه است . بعضى گويند زمان مقدار وجود است - بعضى گويند زمان عبارت از ذات واجب الوجود است . بعضى گويند نسبت متغير به متغير زمان است . صدرا گويد زمان ميزان حركت و مقياس متحركات است « من حيث هى متحركات » و چنان‌كه بعضى گويند زمان مقدار وجود نيست به طور مطلق بلكه مقدار وجود ضعيف تدريجى و معيار امتداد آن است بر حسب « ما يخرج من القوة الى الفعل » به طور تدريج و بالأخره مقدار تغييرات و تجددات است و « آن » طرف آن است . « 1 » ملا صدرا در اثبات زمان روش طبيعى را برگزيده است كه علماى طبيعى از روش مشاهده در اثبات مسائل استفاده مىكنند ملا صدرا همان برهان معمول را در اثبات زمان آورده است كه دو متحرك از مبدأ معين به سوى مقصد معين حركت مىكنند يكى زودتر به مقصد معلوم و مشخص مىرسد و يكى ديرتر وى گويد از شهود اين امر علم پيدا مىكنيم كه در عالم وجود يك نوع وجود مقدارى خاص هست كه غير از اجسام و نهايات آن‌ها است زيرا اجسام و نهايات آن‌ها وجود قارّه و مسقرّه‌اند پس در مىيابيم كه آن امتداد ، زمان است و زمان مقدار غير قارّالوجود است و بايد مبدأ آن و موجد آن غير قارّالوجود باشد و آن حركت است پس زمان مقدار حركت است . توضيح امر از اين قرار است در اين‌كه ما

--> ( 1 ) رسائل ، ملا صدرا ، ص 304 .